نبرد یک زیرساخت آرشیوی است؛ تلاشی برای ثبت و نگهداری خشونت سیاسی و کنش‌های مدنی در ایران.

نبرد به‌دست جمعی ناشناس از افراد در نقاط مختلف جهان ساخته و نگهداری می‌شود. در میان ما برنامه‌نویس، پژوهشگر علوم اجتماعی، تحلیلگر داده، کارشناس امنیت و کسانی با شناخت عمیق از ایران حضور دارند. به دلایل روشن امنیتی، نام و مشخصات فردی خود را منتشر نمی‌کنیم. آنچه ارائه می‌کنیم، خود گواه ماست: معماری سامانه، کیفیت داده‌ها و دقت روش کار، برای هر کسی که بخواهد بررسی کند، آشکار است.

ناشناس‌ماندن انتخابی آگاهانه است. برای حفاظت از خودمان، خانواده‌هایمان و هر کسی که با این پروژه در ارتباط است. درون مجموعه نیز هر عضو با هویتی جدا و بخش‌بندی‌شده فعالیت می‌کند. این پنهان‌کاری از سر میل به رازآلودگی نیست؛ سپری ساختاری در برابر حکومتی است که سابقهٔ مستند در تهدید، تعقیب و آسیب‌زدن به افشاگران دارد.

در نبرد، نقش‌ها از هم جدا شده‌اند: گروهی برچسب می‌زنند، گروهی بازبینی می‌کنند، و گروهی گزارش‌های مردمی را رسیدگی می‌کنند. این جداسازی تعمدی است؛ برای کاستن از سلیقهٔ فردی و حفظ کیفیت آرشیو.

ساختار نبرد برای جلوگیری از تمرکز قدرت طراحی شده است. هیچ‌کس به‌تنهایی نمی‌تواند چیزی را منتشر یا حذف کند. تصمیم‌های تحریری و اجرایی با رأی‌گیری ناشناس جمعی گرفته می‌شود: یک نفر، یک رأی. هدف این طراحی، مقاوم‌بودن در برابر در اختیار گرفته‌شدن توسط هر فرد یا جریان است.

در عین حال می‌دانیم که هیچ ساختاری از نابرابری خالی نیست. کنترل فنی، تسلط زبانی یا دسترسی به زیرساخت می‌تواند قدرت‌های غیررسمی ایجاد کند. به همین دلیل، شیوهٔ حکمرانی برای ما امری تمام‌شده نیست؛ روندی پیوسته است. مستندسازی هرگز کاملاً خنثی نیست و دسته‌بندی‌ها بر برداشت‌ها اثر می‌گذارند. از این‌رو میان «ثبت رویداد» و «تفسیر رویداد» فرق می‌گذاریم: اولی کار ماست؛ دومی میدان گفت‌وگوی عمومی.

نبرد در دل یک میدان سیاسیِ مناقشه‌آمیز فعالیت می‌کند. مستندسازی بیرون از مناسبات قدرت رخ نمی‌دهد؛ با تعریف دامنه، شیوه‌ی طبقه‌بندی، آستانه‌های راستی‌آزمایی و حتی طراحی رابط کاربری شکل می‌گیرد.

ما ادعای بی‌طرفی به معنای ایستادن بیرون از این سازوکارها نداریم. در عوض، ساختارهای خود را طوری طراحی می‌کنیم که قابل مشاهده، قابل پیگیری و قابل بازنگری باشند.

طبقه‌بندی تعیین می‌کند چه چیزی دیده شود. تعیین دامنه یعنی چه چیزی بیرون بماند. راستی‌آزمایی درجات اطمینان می‌سازد. جست‌وجوپذیری فهم‌پذیری ایجاد می‌کند، و فهم‌پذیری می‌تواند خطر نیز به همراه داشته باشد.

به همین دلیل، معماری خودِ نبرد، از رده‌بندی‌ها و سطوح راستی‌آزمایی گرفته تا فرایند دریافت محتوا، معیارهای انتشار و طراحی سامانه، بخشی از موضوع مستندسازی ماست. تغییرات روش‌شناسی نسخه‌بندی می‌شوند. بازنگری‌ها ثبت و نگهداری می‌شوند. عدم‌قطعیت پنهان نمی‌شود؛ برچسب می‌خورد.

اعتبار در نبرد از جایگاه نهادی یا همسویی سیاسی نمی‌آید. از امکان پیگیری، تاریخچه‌ی تغییرات و قابلیت اعتراض می‌آید. هر رکورد طوری ساختاربندی شده که کاربر بتواند سطح اطمینان، سابقه‌ی ویرایش و داده‌های مربوط به گزارش‌ها را مستقلاً ارزیابی کند.

نبرد برای حفظ رویدادها ساخته شده است. اما هم‌زمان می‌کوشد نشان دهد این رویدادها تحت چه شرایطی قابل ثبت و قابل شناخت می‌شوند.

نبرد در دی‌ماه ۱۴۰۴ و هم‌زمان با موجی از خشونت حکومتی شکل گرفت که بعدها به «دیِ خونین» شناخته شد. ابزارهای موجود برای ثبت رویدادها در آن گستره و شتاب ساخته نشده بودند. به زیرساختی تازه نیاز بود.

اما مسئله فقط یک مقطع تاریخی نیست. در ایران، دولت کنترل گسترده‌ای بر فضای اطلاع‌رسانی دارد: از رسانه‌های رسمی تا بسترهای دیجیتال. گزارشگری مستقل جرم تلقی می‌شود. در بیرون از ایران نیز رسانه‌های پرنفوذ اپوزیسیون با منابع مالی نامشخص فعالیت می‌کنند و روایت‌هایی را برجسته می‌کنند که با جهت‌گیری‌های سیاسی‌شان هم‌خوان است. در این میان، مردم عادی تریبون پایدار و قابل اتکایی ندارند. حکومت یک روایت می‌سازد، بخشی از اپوزیسیون روایتی دیگر. اما هزاران ویدئو، تصویر و روایت شخصی در شبکه‌های اجتماعی پراکنده می‌ماند و ظرف چند روز ناپدید می‌شود.

یک معلم در اصفهان ویدئویی منتشر می‌کند. یک دانشجو در تهران رشته‌ای می‌نویسد. خانواده‌ای در زاهدان عکسی می‌گذارد. این‌ها به هم وصل نیستند، جست‌وجوپذیر نیستند و اغلب ماندگار نمی‌مانند.

نبرد بستری ساختاریافته و مستقل فراهم می‌کند که در آن شواهد حفظ می‌شوند و محتوای زمینه‌ای از تولیدکنندگان مستقل گردآوری می‌شود، بی‌آنکه کنترل متمرکزی بر گزینش روایت‌ها حاکم باشد. نبرد ادعا نمی‌کند روایت نهایی تاریخ سیاسی ایران است. یکی از زیرساخت‌هایی است که می‌تواند شکل بگیرد. این آرشیو برای ماندن ساخته شده است؛ فراتر از هر دورهٔ سیاسی کوتاه‌مدت.

نبرد برای این ساخته شده که چیزی از دست نرود: نه شواهد، نه زمینه، نه ردپا.

نبرد در پی ساختن آرشیوی ساختاریافته و ماندگار از رویدادهای سیاسی و بیان عمومی در ایران است.

پوشش موجود پراکنده و نابرابر است. آن‌که دسترسی رسانه‌ای بیشتری دارد، تعیین می‌کند چه چیزی دیده شود. باقی یا به‌سرعت محو می‌شوند یا اصلاً وارد ثبت نمی‌شوند. نبرد این مواد را از طیف‌های مختلف گردآوری و مرتب می‌کند، از جمله آنچه کمتر دیده شده یا حفظ‌کردنش دشوارتر است، تا مواضع، بیانیه‌ها و رویدادها در بستر خودشان قابل بررسی باشند، نه از زاویهٔ یک رسانه یا روایت واحد. هدف، ایجاد تعادل صوری نیست؛ فراهم‌کردن امکان قضاوت آگاهانه است.

طبقه‌بندی و انتخاب، بدون داوری ممکن نیست. این تصمیم‌ها ثبت می‌شوند، نسخه‌بندی می‌شوند و قابل بررسی‌اند. برای جزئیات نحوهٔ تصمیم‌گیری دربارهٔ گزینش و طبقه‌بندی، صفحهٔ روش‌شناسی را ببینید.

بخش قابل‌توجهی از آنچه ثبت می‌شود، کار افراد است. ویدئویی در ایکس، متنی در تلگرام، تصویری در اینستاگرام. این محتوا عمر کوتاهی دارد. در پلتفرم‌هایی منتشر می‌شود که برای دیده‌شدن ساخته شده‌اند، نه برای ماندن. اغلب از زمینه جدا می‌شود و با گذشت زمان پیدا کردنش دشوارتر می‌شود. نبرد این موارد را نگه می‌دارد، به رویدادها و موجودیت‌های مرتبط وصل می‌کند، جست‌وجوپذیر می‌کند و منبع اصلی را حفظ می‌کند. آنچه زودگذر است، قابل پیگیری می‌شود.

نبرد خود را کامل فرض نمی‌کند. برای کاهش حذف ساختاری طراحی شده است.

نبرد یک زیرساخت است، نه پروژه‌ای وابسته به فرد، سازمان یا جریان سیاسی. داده‌ها ساختارمند و به‌هم‌پیوسته‌اند و طوری نگهداری می‌شوند که مستقل از هر رابط خاصی در دسترس بمانند. هدف، تداوم است: حفظ آرشیوی که در گذر زمان قابل استفاده بماند، فارغ از تغییرات توجه رسانه‌ای یا شرایط سیاسی.

نبرد دو بخش دارد: شواهد آرشیوی ساختاریافته و دوزبانه از رویدادها، افراد، نهادها و اسناد رسانه‌ای مرتبط با زندگی سیاسی ایران: کشته‌شدگان، بازداشت‌شدگان، ناپدیدشدگان، اعدام‌ها، شعارهای اعتراضی، نمونه‌های سرکوب و اسناد تصویری و صوتیِ منتسب در طول سال‌ها.

زمینه لایه‌ای است که نقطه‌ها را به هم وصل می‌کند. شواهد اغلب به شکل قطعه‌هایی پراکنده می‌رسند: یک عکس، یک ویدیوی کوتاه، یک جملهٔ کوتاه که در فضای آنلاین پیدا شده است. زمینه این قطعه‌ها را در زمان و مکان جای می‌دهد: کجا رخ داد، کی، و پیش و پس از آن چه گذشت. ویدیوی یک درگیری خیابانی به بخشی از یک رویداد مستندشده بدل می‌شود، همراه با تلفات، مکان و پیامدهایش. تصویر یک بازداشت به پروفایل آن فرد و به موج گسترده‌تری از سرکوب که به آن تعلق دارد پیوند می‌خورد. شواهد ثبت می‌کند چه رخ داده است؛ زمینه نشان می‌دهد چگونه در کنار هم قرار می‌گیرد.

این دو بخش در کنار هم، رکوردهای پراکنده را به تاریخی قابل‌پیمایش بدل می‌کنند.

گردآوری داده‌ها ترکیبی است از پایش خودکار شبکه‌های اجتماعی و بررسی و برچسب‌گذاری انسانی. شرح دقیق روش کار در صفحهٔ روش‌شناسی آمده است.

نبرد رسانهٔ خبری به معنای رایج آن نیست. خبرنگار استخدام نمی‌کنیم، خبر فوری منتشر نمی‌کنیم و موضع‌گیری تحریری نداریم. لایهٔ «زمینه» موادی را که از پیش مستند شده به هم پیوند می‌دهد و تفسیر می‌کند؛ گزارش اصلی تولید نمی‌کند. ما دادگاه نیستیم، مرجع قضایی نیستیم و تضمین‌کنندهٔ قطعی اصالت هر محتوا هم نیستیم. ادعا نمی‌کنیم هر داده‌ای بدون احتمال خطاست.

نبرد وابسته به هیچ حزب، جریان سیاسی یا دولتی نیست. کار ما تجویز آیندهٔ سیاسی نیست؛ ثبت آن چیزی است که رخ داده است. و می‌دانیم که هر ثبت تاریخی، در بستر واقعیت‌های سیاسی شکل می‌گیرد.

نبرد در هیچ کشوری به‌عنوان شخصیت حقوقی ثبت نشده است. ثبت رسمی می‌تواند ردپایی بسازد که امنیت اعضا را به خطر اندازد. این انتخاب، نوعی موازنه میان اعتبار نهادی و امنیت عملیاتی است. اگر روزی شرایط رسمی‌شدنِ امن و پاسخگو فراهم شود، این تصمیم می‌تواند بازنگری شود.

دامنهٔ کار نبرد نسبت به طراحی اولیه گسترش یافته است. درگیری فرامرزی، رویدادهای ژئوپلیتیکی با تأثیر مستقیم بر ایران و سرکوب فرهنگی اکنون در جایی که با زندگی سیاسی تلاقی دارند مستند می‌شوند. جنگ، حفظ محدودیت‌های پیشین را ناممکن کرد: مداخلهٔ دولت‌های خارجی و شرایط سیاسی داخلی مقوله‌های جداشدنی نیستند.

برخی حوزه‌ها همچنان از پوشش نظام‌مند بیرون‌اند: اثرات بلندمدت ساختاری تحریم‌های بین‌المللی، مجموعهٔ تصمیمات سیاست خارجی که شرایط درون ایران را شکل می‌دهند، و اَشکال سرکوب نهادی تدریجی که به‌صورت رویدادهای مجزا ثبت نمی‌شوند. این‌ها حذف‌های خنثی نیستند. انتخاب‌هایی در چارچوب‌بندی‌اند که تعیین می‌کنند آرشیو چه چیزی را می‌تواند نشان دهد و چه چیزی را نمی‌تواند.

آرشیوی که بر تعامل دولت و شهروند در ایران متمرکز است، ناگزیر خشونت سیاسی داخلی را از شرایط بین‌المللی که در تولید آن سهم دارند جدا می‌کند. رژیم‌های تحریمی، عملیات نظامی خارجی و همسویی‌های دیپلماتیک پس‌زمینه نیستند؛ بخشی از همان چشم‌انداز سیاسی‌اند که آرشیو مدعی مستندسازی آن است. حذف آن‌ها، حتی به‌صورت جزئی، تصویری محدود می‌سازد که باید با آگاهی از این محدودیت خوانده شود.

ما این انتخاب‌ها را محدودیت ساختاری قلمداد نمی‌کنیم. تصمیم‌های عملیاتی‌اند با پیامدهای تفسیری. هرجا دامنهٔ کار آنچه آرشیو می‌تواند نشان دهد را محدود کند، آن محدودیت بیان می‌شود، نه پنهان.

برای کسانی که مستقیم درگیر رویدادها بوده‌اند، برای خانواده‌ها، برای پژوهشگران و روزنامه‌نگاران، برای فعالان مدنی، و برای نسل‌هایی که بعد خواهند آمد.

بازنمایی برای ما مسئولیتی اخلاقی است. می‌دانیم هیچ داده‌ای تمامیت تجربهٔ انسانی را در خود جا نمی‌دهد.

افراد درگیر یا خانواده‌های نزدیک آن‌ها می‌توانند درخواست بازبینی، اصلاح یا حذف بدهند. هر درخواست با توجه به ملاحظات امنیتی، دقت تاریخی و منفعت عمومی بررسی می‌شود.

نبرد هیچ منبع مالی خارجی ندارد؛ نه کمک‌هزینه، نه اسپانسر، و نه درآمد. هزینه‌های زیرساخت مانند سرورها، دامنه‌ها و ابزارها توسط خود اعضا و از جیب شخصی پرداخت می‌شود. تمام زمانی که صرف ساخت، بررسی، برچسب‌گذاری و نگهداری این پلتفرم می‌شود، بدون دریافت هیچ دستمزدی است. این یک پروژه تأمین‌شده نیست که به‌صورت ناشناس اداره شود؛ بلکه پروژه‌ای بدون بودجه است که کاملاً بر پایه کار داوطلبانه پیش می‌رود.

ممکن است در آینده امکان دریافت کمک‌های مالی ناشناس با روش‌های حفظ حریم خصوصی فراهم شود. در صورت فعال شدن، این کمک‌ها صرفاً برای پوشش هزینه‌های زیرساخت استفاده خواهند شد و به اعضا پرداختی صورت نخواهد گرفت.

استقلال مالی برای ما شعار نیست؛ پیش‌شرط این کار است.

سامانه‌های گردآوری به‌صورت ساعتی کانال‌های مشخص در تلگرام، اینستاگرام، ایکس و یوتیوب را پایش می‌کنند. محتوا وارد صف بررسی می‌شود و به‌طور روزانه برچسب‌گذاری و ارزیابی می‌گردد.

راستی‌آزمایی پس از انتشار هم ادامه دارد. ممکن است رکوردی در گذر زمان تکمیل، اصلاح یا دوباره بررسی شود. آرشیو تصویری ثابت نیست؛ رشد می‌کند و با گذشت زمان دقیق‌تر می‌شود.

داده‌های منتشرشده تحت مجوز CC BY 4.0 در دسترس‌اند و برای پژوهش، روزنامه‌نگاری و کارهای مدنی قابل استفاده‌اند. هر منبع پیوند یکتای خود را دارد و قابل دریافت و اشتراک‌گذاری است. خروجی دادهٔ گسترده با درخواست فراهم می‌شود. این مجوز به معنای تأیید برداشت‌ها یا استفاده‌های بعدی از داده‌ها نیست. کاربران مسئول رعایت قوانین محل زندگی خود هستند.

نبرد با پول ادامه پیدا نمی‌کند، با آدم‌ها ادامه پیدا می‌کند.

تماس با ما